Rock progresywny pojawił się w końcu lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku, wraz z rozwojem techniki muzycznej, jako realizacja dążeń artystów ku wyniesieniu muzyki rockowej do rangi prawdziwej sztuki. Choć swoją największą popularność osiągnął w następnej dekadzie, a potem praktycznie zanikł w dobie rewolucji punkowej, wciąż stanowi inspirację dla najważniejszych rockowych zespołów, takich jak Radiohead, Tool czy Mars Volta. Wciąż też powstają nowe jego odmiany, a jego granica ulega ciągłemu rozszerzaniu, często tracąc jakiekolwiek punkty wspólne z tym, co rockiem progresywnym nazywano 30 lat temu. Co to zatem właściwie jest? Czemu skomplikowana muzyka o rozbudowanych aranżacjach i często niezrozumiałych tekstach zyskała taką popularność, by potem całkowicie ją zatracić? Czemu niektóre zespoły z kręgu rocka progresywnego starają się na siłę udziwnić swoją muzykę, zaś inne, wcale nieodległe od nich muzycznie, wręcz odsuwają od siebie progrockową etykietkę, jakby bały się skojarzenia z całym nurtem? O to spierają się wszyscy miłośnicy gatunku i nawet jego najwięksi znawcy mają z tym problemy. W tym tekście pokuszę się o jego krótką charakterystykę.